Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі

МЕММ Ұлттық тізімі

Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрінің 2013 жылы 01 наурыздағы №50 Бұйрығымен Қазақстан Республикасының материалдық емес мәдени мұрасының 45 Ұлттық тізімі бекітілді. Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрінің 2024 жылғы 28 мамырдағы №211-нқ Бұйрығымен Қазақстан Республикасының материалдық емес мәдени мұрасының Ұлттық тізімі қайтадан жаңартылып, 79 элементке толықтырылды.

Аталған элементтер 5 негізгі категориялар бойынша енгізілген:

I. МЕММ-ның таратушысы ретінде тілді қоса алғанда, ауызша айту дәстүрлері мен айтылу нысандары – 27 элемент;

II. Әдет-ғұрыптар, салт-жоралар, мейрамдар – 13 элемент;

III. Ұлттық ойындар мен спорттық жарыстар – 12 элемент;

IV. Табиғат пен дүниеге қатысты білімдер мен әдет-ғұрыптар – 7 элемент;

V. Дәстүрлі кәсіптермен байланысты білімдер және дағдылар – 20 элемент.

Қазақстан Республикасының материалдық емес мәдени мұрасының Ұлттық тізімі

№	МЕММ элементінің р.н.	МЕММ элементінің атауы
I. МЕММ-ның тасымалдағышы ретінде тілді қоса алғанда, пайымның дәстүрлері мен нысандары
1	I-1	Аза тұтумен байланысты фольклорлық мұралар: - жоқтау - естірту - көңіл айту - дауыс айту
2	I-2	Айтыс – суырып салмалық өнер 2015 жылы «Адамзаттың материалдық емес мәдени мұраларының репрезентативті тізіміне» енгізілген (Қазақстан, Қырғызстан).
3	I-3	Алпамыс батырдың хикаясы (Алпамыс батыр жыры, Алпамыс, Алты жасар, Алпамыс батыр қиссасы, Қисса Алпамыс)
4	I-4	Көрұғлы жыры («Көрұғлы», «Раушанбек», «Көрұғлының көрде туғаны», «Түркімен Қасымхан», «Қисса Ғауазхан», «Түрікпен Раушанбек батыр Толыбайдың баласы қалмақ батыры Махраммен соғысы»)
5	I-5	Қыз Жібек (Хисса история Кыз Жибек)
6	I-6	Бақсылық (Бақсы сарыны)
7	I-7	Бесік жыры
8	I-8	Домбырамен күй тарту өнері
9	I-9	Ертегі, аңыз-әңгіме айту дәстүрі
10	I-10	Жарапазан – рамазан айында ересектер мен балалар айтатын өлең
11	I-11	Жеті ата және шежіре тарқату
12	I-12	Көмейге салып ән-жыр айту
13	I-13	Қазақтың жыраулық дәстүрі
14	I-14	Қазақ халық ауыз әдебиетінің дидактикалық қысқа жанрлары
15	I-15	Қазақтың дәстүрлі ән өнері
16	I-16	Қара жорға – буын биі
17	I-17	Қара өлең
18	I-18	Қобыз жасау
19	I-19	Қобызда күй тарту өнері
20	I-20	Қожанасыр әзілдері
21	I-21	Қорқыт Ата мұрасы: эпикалық мәдениет және музыка 2018 жылы «Адамзаттың материалдық емес мәдени мұраларының репрезентативті тізіміне» енгізілген (Әзірбайжан, Қазақстан, Түркия).
22	I-22	Ортеке - орындаушылық өнері: би, қуыршақ және музыка 2022 жылы «Адамзаттың материалдық емес мәдени мұраларының репрезентативті тізіміне» енгізілген
23	I-23	Сал-серілік
24	I-24	Сыбызғы жасау және тарту өнері
25	I-25	Терме айту
26	I-26	Шаңқобызда орындау өнері
27	I-27	Шешендік өнер
II. Әдет-ғұрыптар, салт-жоралар, мейрамдар
28	II-1	Алтыбақан – жастарадың ұлттық ойын-сауығы (Алтыбақан ойыны)
29	II-2	Ағаш өндеу, оймыштау/ою және бояу (Ағаштан түйін түю, ағашшылық өнері, Ағаш ұқсату өнері)
30	II-3	Бата, бата беру
31	II-4	Бесік жасау және пайдалану мәдениеті
32	II-5	Баланың дүниеге келуіне байланысты салт-жоралар: - шілдехана - қырқынан шығару - бесікке салу - бесік той
33	II-6	Ет асу және табақ тарту: - бас тарту - сыбаға - бас табақ - қос табақ - сый табақ - күйеу табақ және т.б
34	II-7	Қазақтың ғұрыптық дастархан жаю дәстүрлері: - бастаңғы - тоқымқағар - ерулік - қарулық - отқа шақыру - үй көрсету
35	II-8	Наурыз: - Наурызнама - Көрісу күні - Наурыз көже 2016 жылы «Адамзаттың материалдық емес мәдени мұраларының репрезентативті тізіміне» енгізілген (Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Пәкістан, Тәжікстан, Түркменстан, Түркия, Ауғанстан, Әзірбайжан, Үндістан, Иран Ислам Республикасы, Ирак, Монғолия)
36	II-9	Нан пісіру мәдениеті: - бауырсак - тапа нан (таба нан) - көмбенан - қазан жаппай - қаттама - шелпек Внесен в Репрезентативный список ЮНЕСКО в 2016 году Казахстан, Киргизия, Турция, Азербайджан, Исламская Республика Иран.
37	II-10	Тұсаукесер
38	II-11	Үйленуге байланысты салт-дәстүрлер: - кыз айттыру - сватовство (құда түсу) - өлтірі - аужар - аушадияр - жар-жар - беташар * - сыңсу - жасау беру - сүйек жаңғырту Беташар в 2024 году был включен в Репрезентативный список нематериального культурного наследия ЮНЕСКО (г. Асунсьон, Парагвай, 2024).
39	II-12	Шай мәдениеті, шайға байланысты ғұрыптар: - қазақы шәй - ақ (сүтті) шәй - шашу шай - тәтті шәй - келін шәй - көңіл шәй
40	II-13	Шашу
III. Ұлттық ойындар мен спорттық
41	III-1	Асық ойыны (Асық ойындары) 2017 жылы ЮНЕСКО ұйымының «Адамзаттың материалдық емес мәдени мұраларының репрезентативті тізіміне» енгізілген.
42	III-2	Аударыспақ – ұлттық ат ойыны
43	III-3	Бәйге – дәстүрлі ұлттық ойын, ат жарыстыру
44	III-4	Жамбы ату
45	III-5	Көкпар
46	III-6	Kures wrestling Inscribed on the UNESCO Representative List in 2016.
47	III-7	Қазақтың құсбегілік өнері: - бүркіт - сұңқар - қаршыға - ителгі салу, баптау 2016 жылы ЮНЕСКО ұйымының «Адамзаттың материалдық емес мәдени мұраларының репрезентативті тізіміне» енгізілген (БАӘ, Австрия, Белгия, Хорватия, Франция, Чехия, Германия, Венгрия, Ирландия, Италия, Қазақстан, Корея Республикасы, Қырғызстан, Монғолия, Морокко, Нидерландия, Пәкістан, Польша, Португалия, Катар, Сауд Арабиясы, Словакия, Испания, Сирия).
48	III-8	«Қыз қуу» - ат үстіндегі сайыс
49	III-9	Садақ ату
50	III-10	«Салбурын: тазы және бүркітпен өтетін ат үстіндегі мереке» ЮНЕСКО-ның 2026 жылғы қарауына ұсынылды.
51	III-11	Теңге ілу – ат үстіндегі сайыс
52	III-12	Игра тоғызқұмалақ Внесено в Репрезентативный список ЮНЕСКО в 2021 году Казахстан, Киргизия, Турция.
IV. Табиғат пен дүниеге қатысты білімдер мен әдет-
53	IV-1	Адай жылқысын өсіру және баптау
54	IV-2	Ат баптау
55	IV-3	Обычаи и традиции, связанные с привязыванием кобыл, приготовление кумыса: • Кумыс мурындык • Отцепка кобыл • Осенний кумыс Внесен в Репрезентативный список ЮНЕСКО в 2018 году.
56	IV-4	Емшілік және сәуегейлік білімдер: - - сынықшы (оташы) - - тамыршы - - емші - - тәуіп - күләп айту (арбау) - - құмалақ ашу - жауырын ашу - көріпкелдік
57	IV-5	Қазақы ит тұқымы тазы мен төбет ұстау, күзетке, мал бағуға, аңшылыққа баулу
58	IV-6	Өрімшілік өнер: - қамшы өру - жүген, ноқта, айыл, шылбыр өру - арқан өру - тұсау өру
59	IV-7	Тасаттық беру
V. Дәстүрлі кәсіптермен байланысты білімдер және дағдылар
60	V-1	Балалар және жасөспірімдердің дәстүрлі ойындары: - Бес тас - Тымпи - Соқыр теке - Ақ терек пен көк терек
61	V-2	Домбыра жасау өнері
62	V-3	Ер-тұрман жасау және қолдану
63	V-4	Жетіген жасау және орындау өнері
64	V-5	Зергерлік өнер
65	V-6	Кестелеу өнері ЮНЕСКО-ның 2026 жылғы қарауына ұсынылды
66	V-7	Киіз басу (Киіз басу және онымен байланысты әдет- ғұрыптар) ЮНЕСКО-ның 2026 жылғы қарауына ұсынылды
67	V-8	Киіз үймен байланысты білім мен дағдылар (Киіз үй тігу) 2014 жылы ЮНЕСКО ұйымының «Адамзаттың материалдық емес мәдени мұраларының репрезентативті тізіміне» енгізілген (Қазақстан, Қырғызстан).
68	V-9	Кимешек тігу мен кию мәдениеті
69	V-10	Көзешілік өнер – қыш-құмыра жасау
70	V-11	Кілем тоқу өнері
71	V-12	Қазақтың дәстүрлі ою-өрнек өнері
72	V-13	Сүйектеу өнері
73	V-14	Тақия, тымақ, қалпақ кию мәдениеті
74	V-15	Тері илеу өнері
75	V-16	Тоқымашылық өнер: - өрмек тоқу
76	V-17	Ісмерлік, тігіншілік өнер: - құрақ құрау - киім тігу
77	V-18	Ұсталық (темірші) өнер
78	V-19	Шапан, қамзол кию дәстүрі
79	V-20	Ши тоқу